1884 год. Украінскі эмігрант у Жэневе прапануе ператварыць Расійскую імперыю ў саюз самакіравальных абласцей: правы чалавека, якія не можа скасаваць ніводны закон, выбарныя думы ад вёскі да вобласці, дзве агульнадзяржаўныя думы, падаходны падатак і забарона фабрычнай працы дзяцей. Беларусь у яго схеме — асобная вобласць.
1903 год. Чалавецтва багацее, а мільёны бяднеюць — дык ці вядзе поступ да лепшага? Разабраўшы Талстога, дарвіністаў, анархістаў і камуністаў, Іван Франко папярэджвае: усеўладная «народная дзяржава» сацыял-дэмакратаў стала б «велізарнай народнай турмой», а яе кіраўнікі мелі б больш улады, чым любы дэспат.
1918 год. Праз паўгода пасля разгону Устаноўчага сходу галоўны тэарэтык Другога Інтэрнацыянала даводзіць: сацыялізму без дэмакратыі не бывае, дыктатура партыі — не дыктатура класа, а савецкая сістэма, якая выключае апазіцыю, вядзе не да «бязбольнага пераходу», а да грамадзянскай вайны.