Эсэ Коры Доктарава з блога Pluralistic, 29 лютага 2024 года. Доктараў вырас у Таронта і доўга там жыў. Фон: у 1998 годзе ўрад правінцыі Антарыё аб’яднаў горад з прыгарадамі, і на чвэрць стагоддзя Таронта атрымаў правых мэраў; рэзкія характарыстыкі трох з іх — ацэнкі аўтара. У 2023 годзе мэркай стала левая палітык Алівія Чоў. Х’юберт Хоран, якога згадвае аўтар, — аналітык транспартнай галіны, які гадамі разбірае справаздачнасць Uber. Спасылкі на крыніцы, якія ў арыгінале ідуць асобнымі радкамі, мы прапусцілі — іх можна знайсці ў арыгінале.
Uber хлусіць пра ўсё, асабліва пра грошы. Ну, і пра працу. Асабліва пра працу. І пра геаметрыю. Асабліва пра геаметрыю! Але асабліва-асабліва — пра грошы. Пра грошы яны хлусяць увесь час.
Uber — віртуозы ману, але ў Таронта кампанія дасягнула небывалага хет-трыку: адна-адзіная хлусня, якая драматычна і па сутнасці няпраўдзівая адначасова пра грошы, працу і геаметрыю! Гэта дасягненне на вякі.
Вось як яны гэта зрабілі.
Некалькі дзесяцігоддзяў Таронта лупцавалі блазенскія ўльтраправыя мэры адзін за адным. Гэта быў вынік вялікага выбарчага махлярства 1998 года, якое ўчыніў былы прэм’ер Антарыё Майк Харыс, калі горад Таронта аб’ядналі з яго прыгарадамі, дзе без машыны нікуды. Гэта задало тон на наступную чвэрць стагоддзя: ускраіны — цалкам залежныя ад Таронта ў асноўнай эканамічнай дзейнасці і ў велізарных датацыях, каб плаціць неўтрымальныя рахункі за камуналку і інфраструктуру раскіданых кварталаў аднасямейных дамоў, — узяліся патрашыць горад, на які самі абапіраліся.
Гэтыя «кансерватыўныя» мэры — бабнік, крэкер, сексуальны драпежнік — ператварылі горад у карпаратыўную пясочніцу: прамянялі грамадскае жыллё і кантроль за арэнднай платай на некантраляваную спекуляцыю нерухомасцю, а адзін з лепшых у свеце грамадскіх транспартаў — на поўную залежнасць ад машын. У межах гэтага заняпаду горад раскаціў перад Uber чырвоную дарожку і дазволіў кампаніі выпусціць на свае вуліцы колькі заўгодна неліцэнзаваных таксі.
Цяжка перабольшыць, наколькі жудасны рух на дарогах Таронта. Гады заняпаду і недафінансавання і дарог, і грамадскага транспарту давялі абодва амаль да краху, і нярэдка некалькі галоўных магістраляў запар раптоўна закрываюцца на тыдні, месяцы, а ў некалькіх выпадках — на гады. А мноства машын Uber на дарогах — за рулём якіх сядзяць людзі ў адчаі, што спрабуюць выжыць у гарадскім крызісе кошту жыцця, — толькі пагоршыла справу.
Uber, вядома, з гэтым не згодны. Кампанія настойвае — насуперак усякаму здароваму сэнсу і рэцэнзаваным даследаванням, — што калі дадаць на вуліцы больш машын, заторы паменшаюцца. Гэта лёгка абвергнуць: аўтобусы, трамваі і метро проста немагчыма замяніць машынамі. Месца на дарозе, патрэбнае ўсім гэтым машынам з адным чалавекам у кожнай, рассоўвае ўсё далей адно ад аднаго, а значыць, патрэбна больш машын, а значыць, больш дарог, а значыць, яшчэ большыя адлегласці, і так далей.
Тое, што геаметрыя ненавідзіць машыны, — неабвержны факт. Але Uber геаметрыя ненавідзіць лютай нянавісцю. Бо ў Uber усе праблемы машын з адным пасажырам, і яшчэ асобная праблема: машыны ўрэшце проста кружляць пустымі па гарадскіх вуліцах, чакаючы пасажыра. Чым больш машын Uber на дарозе, тым даўжэй кожная чакае пасажыра.
Усё, што не можа доўжыцца вечна, калі-небудзь спыняецца. Пасля гадоў ад нязграбнага да злавеснага гарадскога кіравання Таронта нарэшце вярнуў сабе палітычную ўладу і выбраў новую мэрку — Алівію Чоў, прагрэсістку з доўгім стажам і вялікім аўтарытэтам (я некалі хадзіў ад дзвярэй да дзвярэй, агітуючы за яе, калі яна балатавалася ў гарадскую раду). Мэрка Чоў абвясціла, што горад верне сабе права абмяжоўваць колькасць машын Uber на дарогах і спыніць перыяд «саманагляду» Uber.
Uber, натуральна, ускіпеў. Кампанія сцвярджае, што яна не толькі (геаметрычна немагчымы) пастаўшчык зручнага транспарту для жыхароў Таронта, але і пастаўшчык добрых працоўных месцаў для працоўных людзей. І каб гэта даказаць, кампанія паабяцала плаціць кіроўцам «120% мінімальнага заробку». Як я пішу для Ricochet, гэта хлусня вялізная нават па мерках Uber.
Справа вось у чым: Uber прапануе плаціць 120% мінімальнага заробку толькі тады, калі ў машыне ёсць пасажыр. А пры той колькасці машын, якую Uber хоча бачыць на дарогах, большасць кіроўцаў большую частку часу не будуць зарабляць нічога. Улічыце гэты неаплатны час і выдаткі на машыну — і сярэдні кіроўца Uber у Таронта будзе зарабляць 2,50 долара (канадскага) у гадзіну.
Uber за гэтыя гады нахлусіў шмат. З самага пачатку кампанія ўскосна хлусіла пра тое, колькі каштуе паездка на Uber. Першыя 12 гадоў Uber губляў 41 цэнт з кожнага долара, які зарабляў, паліўшы дзясяткі мільярдаў інвестыцыйнага капіталу, атрыманага ад саудаўскіх каралёў, каб давесці да банкруцтва канкурэнтаў у транспарце і справакаваць адмову ад інвестыцый у гарадскі грамадскі транспарт.
Потым Uber нахлусіў дробным інвестарам пра бізнес-абгрунтаванне куплі сваіх акцый, каб саудаўскі дом і іншыя раннія інвестары маглі збыць свае. Uber сцвярджаў, што вось-вось створыць беспілотную машыну, якая дазволіць пазбавіцца кіроўцаў, абнуліць фонд заробку і нарэшце выйсці ў прыбытак. Кампанія выдаткавала на гэта 2,5 мільярда долараў, і гэта найдаражэйшая «вялікая крама» ў гісторыі махлярства.
Праз гады Uber выпусціў «беспілотную машыну», якая магла праехаць палову адной амерыканскай мілі, перш чым трапіць у патэнцыйна смяротнае сутыкненне. Uber ціха заплаціў іншай кампаніі 400 мільёнаў долараў, каб тая забрала ў яго гэтую катастрофу.
Хлусня пра беспілотныя машыны была звязаная з іншай хлуснёй — што аўтаматызацыя нейкім чынам пераможа геаметрыю. Нам казалі, што робататаксі будуць ехаць такім шчыльным строем, што нарэшце скончыцца бег Чырвонай Каралевы: больш машын — больш дарог — большыя адлегласці — больш машын. Гэтая хлусня прабралася і ў праспект кампаніі перад выхадам на біржу, які абяцаў дробным інвестарам, што прыбытак — у тым, каб замяніць паездкай на Uber кожную паездку: на машыне, таксі, ровары, аўтобусе, трамваі ці цягніку.
З таго часу кампанія бесперапынна сыходзіць грашыма — хоць у яе справаздачах для інвестараў вы гэтага не ўбачыце. Кожны квартал Uber трубіць, што нарэшце выйшаў у прыбытак, і кожны квартал Х’юберт Хоран разбірае яго бухгалтарскія балансы і знаходзіць, які бухгалтарскі фокус кампанія прыдумала на гэты раз. Быў квартал, калі Uber абвясціў пра прыбытак, павысіўшы ацэнку акцый падобных да Uber кампаній у іншых краінах, якія ён трымаў.
Адкуль у яго гэтыя акцыі? Ну, Uber спрабаваў весці бізнес у тых краінах, і гэта была такая поўная катастрофа, што ім давялося ўцякаць адтуль, прадаўшы свой бізнес мясцоваму канкурэнту, які сам ішоў ко дну, — за акцыі яго бізнесу, які развальваўся. Натуральна, рынку для гэтых акцый няма, а гэта ў краіне Uber азначае, што ім можна прыпісаць якую заўгодна вартасць. Дык вось у той квартал Uber проста заявіў, што акцыі рэзка падаражэлі, — і вуаля, прыбытак!
Але ўся гэтая хлусня — нішто ў параўнанні з той, якую Uber спрабуе прадаць жыхарам Таронта, абклеіўшы горад рэкламай: што, плацячы кіроўцам 2,50 долара ў гадзіну, каб запоўніць вуліцы яшчэ большай колькасцю машын з адным пасажырам, ён выйдзе ў прыбытак, паменшыць заторы ў горадзе і дасць добрыя працоўныя месцы. Uber кажа, што зможа перамагчы геаметрыю, эканоміку і працоўную беднасць магутнай сілай наратыву.
Іншымі словамі, ён лічыць жыхароў Таронта прасцякамі.
Cory Doctorow, «Lies, damned lies, and Uber», Pluralistic, 29 лютага 2024. Пераклад з англійскай паводле тэксту на pluralistic.net; спасылкі на крыніцы і подпіс да ілюстрацыі прапушчаныя. Арыгінал распаўсюджваецца паводле ліцэнзіі Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0), пераклад — на тых жа ўмовах.
